جزئیات علائم کمبود عناصر غذایی در گیاهان

کمبود عناصر غذایی در گیاهان می‌تواند منجر به اختلالات رشدی، کاهش عملکرد و حتی مرگ گیاه شود. تشخیص زودهنگام این کمبودها از طریق علائم ظاهری امکان‌پذیر است. عناصر غذایی به دو دسته متحرک (مانند نیتروژن، فسفر، پتاسیم) و غیرمتحرک (مانند آهن، کلسیم) تقسیم می‌شوند. علائم کمبود عناصر متحرک معمولاً در برگ‌های پیر ظاهر می‌شود، در حالی که کمبود عناصر غیرمتحرک در برگ‌های جوان دیده می‌شود. در ادامه، جزئیات علائم هر عنصر را بررسی می‌کنیم.

علائم کمبود عناصر متحرک (در برگ‌های پیر)

• نیتروژن (N): زردی تدریجی برگ‌های پایینی و قدیمی، کاهش رشد رویشی و کوچک شدن برگ‌ها، نازک و ضعیف شدن ساقه‌ها، ریزش زودهنگام برگ‌ها، رنگ پریدگی و کلروز برگ‌ها که ابتدا از برگ‌های مسن شروع می‌شود، رنگ زرد، قرمز و بنفش مایل به قرمز در اواخر رشد.
• فسفر (P): رنگ بنفش، آبی یا تیره در پشت یا لبه برگ‌ها، کاهش رشد عمومی و کوتاه ماندن گیاه، ریشه‌های نازک، ضعیف و سطحی، تأخیر در گل‌دهی و کاهش تشکیل دانه، تغییر رنگ برگ‌ها به سبز تیره، کدر مایل به آبی با ته‌رنگ برنزی یا بنفش، متوقف شدن یا کاهش رشد قسمت هوایی و ریشه.
• پتاسیم (K): سوختگی یا خشک شدن لبه و نوک برگ‌ها، زردی برگ (کلروز)، پیچ خوردگی یا لبه‌دار شدن برگ‌ها، نازک و شکنندگی ساقه‌ها، پژمردگی برگ‌ها و آویزان شدن از حاشیه به طرف پایین، کلروز جزئی در برگ‌های پیرتر همراه با نکروز حاشیه‌ای.
• گوگرد (S): زرد شدن عمومی برگ‌های جوان، کاهش رشد گیاه و نازک شدن ساقه‌ها، سفتی و شکنندگی برگ‌ها، رنگ‌پریدگی شدید کل گیاه، رنگ پریدگی مشابه کمبود ازت اما در برگ‌های جوان، بدون سوختگی نقطه‌ای.
• مولیبدن (Mo): کلروز (زردی) در برگ‌های پیر، رشد ضعیف و کاهش عملکرد کلی گیاه، پیچ خوردن برگ‌ها و بدشکلی، کاهش رشد گیاه، نشانه‌های مشابه کمبود ازت، کاهش سطح برگ، ایجاد لکه‌های زردی در سطح برگ.

علائم کمبود عناصر غیرمتحرک (در برگ‌های جوان)

• کلسیم (Ca): مرگ سلولی (نکروز) در نوک برگ‌های جوان، چروکیدگی، بدشکلی یا توقف رشد برگ‌های جدید، پوسیدگی گلگاه گوجه فرنگی یا فلفل، ترک‌خوردگی میوه‌ها یا ریشه‌ها، کلروز حاشیه‌ای جوان‌ترین برگ‌ها و سپس قهوه‌ای شدن آن‌ها، لوله شدن نوک برگ‌ها به طرف بالا یا پایین.
• منیزیم (Mg): کلروز بین رگبرگی (زرد شدن بین رگبرگ‌ها)، باقی ماندن رگبرگ‌ها به رنگ سبز روشن، لکه‌های قهوه‌ای روی برگ‌ها در مراحل پیشرفته، کلروز بین رگبرگ‌ها به صورت زرد مایل به نارنجی، علائم از برگ‌های مسن نمایان می‌شود.
• آهن (Fe): کلروز بین رگبرگی در برگ‌های جوان، باقی ماندن رگبرگ‌ها به رنگ سبز، سفید شدن کامل برگ‌ها در موارد شدید، کاهش کلروفیل بین رگبرگ‌ها و ایجاد کلروز (زردی) با لکه‌های مایل به زرد بین رگبرگ‌ها و سبز باقی ماندن رگبرگ‌ها.
• روی (Zn): کوچک و باریک شدن برگ‌های جوان، کلروز بین‌رگبرگی در برگ‌های جوان، پیچ خوردن و تغییر شکل برگ‌ها، زرد شدن فواصل بین رگبرگ‌ها و ظهور نکروز پیشرفته بین رگبرگی، کم شدن رشد شاخه‌ها، ریزش قبل از موعد برگ‌ها.
• منگنز (Mn): کلروز بین‌رگبرگی در برگ‌های جوان، ظهور لکه‌های قهوه‌ای یا خاکستری روی برگ‌ها، کلروز کوچک بین رگبرگی، علائم شبیه به کمبود آهن با لکه‌های خاکستری در برگ و لکه‌های تیره و مناطق نکروتیک در امتداد رگبرگ‌ها.
• بور (B): توقف رشد و سیاه شدن نوک شاخه‌ها، برگ‌های تازه کوچک، بدشکل و پیچ خورده، کاهش گل‌دهی و میوه‌دهی، توقف رشد جوانه انتهایی، سیاه شدن جوانه‌های رویشی و بافت‌های مریستمی، تشکیل بافت‌های قهوه‌ای یا چوب پنبه‌ای.
• مس (Cu): زرد شدن برگ‌های جوان، رشد متوقف شده و برگ‌های بدشکل، خشک و قهوه‌ای شدن نوک برگ‌ها، کلروز خفیف سرتاسری برگ‌ها و کوچک ماندن آن‌ها همراه با لکه‌های نکروتیک، پیچیدگی برگ‌ها و خم شدن دمبرگ به سمت پایین.
• نیکل (Ni): زردی و کلروز برگ‌ها، رشد ناقص و بدشکلی جوانه‌ها، کاهش جوانه‌زنی بذرها، تجمع اوره و سموم نیتروژنی در بافت گیاه.
• کلر (Cl): پژمردگی و زردی برگ‌ها، کاهش رشد کلی گیاه، کلروز و نکروز در برگ‌ها، کاهش مقاومت به تنش‌های محیطی.

جدول خلاصه علائم کمبود عناصر

نکات مهم در تشخیص کمبودها

برای تشخیص دقیق، آزمون خاک و برگ ضروری است. علائم کمبود ممکن است با علائم بیماری‌ها یا آفات اشتباه گرفته شود. اصلاح کمبودها با استفاده از کودهای مناسب (مانند کودهای ماکرو و میکرو) انجام می‌شود.

جمع‌بندی

شناخت علائم کمبود عناصر غذایی کمک می‌کند تا با کوددهی به‌موقع، عملکرد گیاهان را افزایش دهید و از خسارات جلوگیری کنید.

سؤالات متداول